Cengiz Han’ın genetik mirası yeniden tartışılıyor: Tarihi iddialar çürütüldü mü?

Daha önce yapılan bazı araştırmalar, dünya üzerindeki her 200 erkekten birinin Cengiz Han’ın soyundan gelebileceğini öne sürmüştü. Ancak yayımlanan yeni bir genomik çalışma, bu iddianın abartılı olabileceğini ortaya koyuyor.

Bilim insanlarına göre Cengiz Han ile doğrudan bağlantılı olduğu düşünülen Y kromozomu soy hattı, sanıldığından çok daha nadir görünüyor. Bu bulgu, hem Moğol İmparatorluğu’nun genetik etkisine hem de tarihsel anlatıların bilimsel temellerine yeniden bakılmasını gerektiriyor.

CENGİZ HAN VE MOĞOL İMPARATORLUĞU’NUN MİRASI

1162 yılında Moğolistan’ın kuzeydoğusundaki Khentii Dağları civarında Timuçin adıyla dünyaya gelen Cengiz Han, 1206 yılında Moğol kabilelerini birleştirerek tarihin en geniş kara imparatorluklarından birini kurdu. Pasifik Okyanusu’ndan Orta Avrupa’ya kadar uzanan geniş coğrafya, Moğol süvarilerinin askerî stratejileri sayesinde kısa sürede fethedildi.

Cengiz Han’ın eşi Börte’den dört oğlu ve beş kızı olduğu biliniyor. En büyük oğlu Cuci yaklaşık 1182 yılında doğdu ve 1227 yılı civarında hayatını kaybetti. Cuci’nin yönetimindeki kuzeybatı toprakları daha sonra Altın Orda Devleti olarak anıldı. İşte yeni genetik araştırma da bu hanedanın izini sürmeye odaklandı.

ALTIN ORDA TÜRBELERİ VE DNA ANALİZİ

Wisconsin-Madison Üniversitesi bünyesinde görev yapan biyolojik antropolog Ayken Askapuli liderliğindeki araştırma ekibi, Kazakistan’ın Ulytau bölgesinde bulunan ortaçağ türbelerinde incelemelerde bulundu.

Kazak folkloruna göre Cuçi’nin mezarının bu bölgede olduğu kabul ediliyordu. Ancak karbon tarihleme analizleri, incelenen iki erkek iskeletinin 1286 ile 1398 yılları arasına ait olduğunu ortaya koydu. Bu tarih aralığı, söz konusu bireylerin Cengiz Han’ın doğrudan çocukları olamayacağını gösterdi.

Araştırmacılar özellikle babadan oğula aktarılan Y kromozomu üzerinde yoğunlaştı. Üç erkek bireyin de aynı baba soy hattından geldiği tespit edildi. Bu soy hattı, daha önce Cengiz Han ile ilişkilendirilen C3* haplogrubunun bir koluna ait görünüyordu.

Donn Philip Crane’in 20. yüzyılda yaptığı bir illüstrasyonda, Cengiz Han’ın karısı Börte ile birlikte sarayda bulunduğu, oğulları Cuci, Çağatay, Ögeday ve Tuluy’ın ise babalarına saygılarını sunduğu tasvir edilmiştir. (Görsel kaynağı: Alamy)

2003’TEKİ “HER 200 ERKEKTEN BİRİ” TEORİSİ

2003 yılında American Journal of Human Genetics dergisinde yayımlanan bir çalışma, Moğolistan’da yaklaşık bin yıl önce ortaya çıkan sıra dışı bir Y kromozomu soyunun günümüzde eski Moğol İmparatorluğu topraklarında yaşayan erkekler arasında yaygın olduğunu öne sürmüştü. Bu genetik hattın, Cengiz Han’ın erkek torunları tarafından taşındığı ve dünya genelindeki erkeklerin yaklaşık yüzde 0,5’inin bu soydan gelebileceği iddia edilmişti.

Ancak yeni analizler, C3* olarak bilinen bu genetik kümenin oldukça geniş ve dallanmış bir yapı gösterdiğini ortaya koyuyor. Altın Orda elitlerinde tespit edilen dalın, modern popülasyonda oldukça nadir olduğu belirtiliyor. Bu durum, Cengiz Han’ın soyundan gelen erkek sayısının tahmin edilenden daha az olabileceğini düşündürüyor.

CENGİZ HAN’IN MEZARI HÂLÂ GİZEMİNİ KORUYOR

Araştırmanın önündeki en büyük engellerden biri, Cengiz Han’ın mezarının bugüne kadar bulunamamış olmasıdır. Ne kendisine ne de oğullarına ait kesinleşmiş bir Y kromozomu profili mevcut değildir. Bu nedenle elde edilen genetik veriler, ancak dolaylı karşılaştırmalarla değerlendirilebilmektedir.

Live Science yazarı Kristina Killgrove’ye açıklamalarda bulunan Askapuli’ye göre, tarihsel kayıtlarda açıkça Cengiz Han soyundan geldiği belirtilen ve mezar taşı bulunan bir bireyin kalıntılarına ulaşılması halinde kesin sonuçlara varmak mümkün olabilir. Ancak bu süreç hem arkeolojik hem genetik açıdan son derece karmaşıktır.

KIPÇAKLAR VE BOZKIR GENETİĞİ

Çalışmada dikkat çeken bir diğer unsur, Altın Orda türbelerinde incelenen bireylerin genetik bileşimidir. Bilim insanları, bu kişilerin büyük ölçüde Antik Kuzeydoğu Asya popülasyonlarına dayandığını belirledi. Bunun yanında Avrasya bozkırlarında yaşayan ve Orta Çağ’da Altın Orda’ya entegre olan Kıpçak topluluklarından da genetik katkılar bulunduğu tespit edildi.

Bu bulgu, Moğol İmparatorluğu’nun yalnızca askerî değil demografik ve genetik bir etkileşim ağı kurduğunu da göstermektedir. İmparatorluk sınırları içindeki halklar arasında ciddi bir biyolojik karışım yaşandığı anlaşılmaktadır.

TARİH İLE GENETİĞİN KESİŞİM NOKTASI

Yeni çalışma, tarihsel anlatılar ile modern genetik biliminin her zaman bire bir örtüşmeyebileceğini gösteriyor. “Her 200 erkekten biri Cengiz Han’ın soyundan geliyor” iddiası uzun süre popülerliğini korumuş olsa da, güncel veriler bu oranın oldukça düşük olabileceğini düşündürüyor.

Bununla birlikte araştırmacılar kesin konuşmaktan kaçınıyor. Çünkü Cengiz Han’ın doğrudan genetik referans noktası hâlâ bilinmiyor. Bilim dünyası için asıl soru, tarihin en güçlü hükümdarlarından birinin genetik izlerinin gerçekten ne kadar yaygın olduğudur.

Önümüzdeki yıllarda yapılacak yeni kazılar ve gelişmiş DNA analiz teknikleri, Orta Asya tarihinin bu en büyük bilmecesini aydınlatabilir. Ancak görünen o ki Cengiz Han’ın genetik mirası, askerî fetihleri kadar karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya sahiptir.

Kaynak: Gercektarih.com.tr