İznik Gölü’nün altında 1700 yıllık kilise: Birinci İznik Konsili’nin yapıldığı yer olabilir mi?

İZNİK GÖLÜ’NÜN ALTINDA DİKKAT ÇEKEN KEŞİF

İznik Gölü’nün suları altında bulunan ve 2014 yılında keşfedilen bazilika, uzun süredir arkeolojik araştırmaların odağında bulunuyor. Bursa Uludağ Üniversitesi tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında 2015 yılından bu yana sürdürülen kazılarda, büyük bazilikanın altında daha küçük ve daha eski bir kiliseye ait kalıntılar ortaya çıkarıldı.

Gercektarih.com.tr’nin Live Science’tan edindiği bilgilere göre, kazı çalışmalarına liderlik eden arkeoloji profesörü Mustafa Şahin, bazilikanın yaklaşık 30 santimetre altında daha küçük bir yapıya ait taş döşemenin bulunduğunu belirtti. Bu buluntunun, küçük kilisenin daha büyük bazilikadan önce inşa edildiğine işaret ettiği değerlendiriliyor.

BİRİNCİ İZNİK KONSİLİ İLE BAĞLANTISI ARAŞTIRILIYOR

MS 325 yılında düzenlenen Birinci İznik Konsili, Hristiyanlık tarihinin en önemli toplantılarından biri olarak kabul ediliyor. Roma İmparatoru I. Konstantin döneminde gerçekleştirilen konsilde, Hristiyan dünyasındaki önemli teolojik anlaşmazlıkların ele alınmasının yanı sıra İznik İnanç Bildirgesi’nin temelleri atıldı.

Kazı ekibi, daha küçük kilisenin konsilin gerçekleştirildiği yer olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Bu görüşün dayanaklarından biri, konsile katılan Caesarealı Eusebius’un toplantının bir “dua evi” veya küçük bir kilisede gerçekleştirildiğine yönelik ifadeleri. Şahin, ortaya çıkarılan küçük yapının bu tanıma büyük bazilikadan daha fazla uyduğunu belirtiyor.

KİLİSENİN NEOFİTOS KİLİSESİ OLABİLECEĞİ DÜŞÜNÜLÜYOR

Araştırmacılar, tarihi kaynaklar ve mevcut arkeolojik bulgular doğrultusunda küçük yapının “Neofitos Kilisesi” olabileceğini değerlendiriyor. Üzerine inşa edilen daha büyük bazilikanın ise İznik Konsili’ni anmak amacıyla “Kutsal Babalar Kilisesi” adıyla anıldığı düşünülüyor.

İznik’te yaşamış bir Hristiyan olan Neofitos’un MS 303 yılında hayatını kaybettiği belirtiliyor. Arkeolojik bulgular ve tarihi kayıtlar, daha küçük kilisenin MS 368 civarında meydana gelen bir depremde yıkılmış olabileceğine işaret ediyor. Daha büyük bazilikanın ise aynı bölgede yaklaşık MS 380 yılında inşa edildiği değerlendiriliyor.

Ancak küçük kilisenin duvarlarına veya süslemelerine ilişkin henüz yeterli kalıntıya ulaşılamadı. Şahin’e göre bugüne kadar yapının yalnızca taş temel döşemesi tespit edilebildi. Bu nedenle kilisenin hangi malzemelerle inşa edildiği kesin olarak bilinmiyor. Yapının büyük ölçüde ahşap malzemeden yapılmış olabileceği tahmin ediliyor.

UZMANLAR KESİN KANIT BULUNMADIĞI GÖRÜŞÜNDE

Kazı çalışmalarına katılmayan bazı akademisyenler ise küçük kilisenin Birinci İznik Konsili’nin toplandığı yer olduğu konusunda daha temkinli bir yaklaşım sergiliyor.

Chicago’daki Illinois Üniversitesi’nde klasik filoloji profesörü olan Young Richard Kim, küçük kilisenin tarihinin henüz kesin biçimde belirlenemediğine dikkat çekiyor. Kim’e göre Caesarealı Eusebius, konsilin açılış oturumunun imparatorluk sarayında gerçekleştirildiğini aktarıyor.

Kim ayrıca konsilin yaklaşık üç ay sürdüğünü belirterek toplantıların tamamının küçük kilisede gerçekleştirildiğini söylemek için yeterli kanıt bulunmadığını ifade ediyor.

Boise State Üniversitesi tarih profesörü emeritus Charles Odahl da benzer görüşte. Odahl, Birinci İznik Konsili’nin İznik Gölü kıyısındaki imparatorluk sarayında gerçekleştirildiğini savunuyor. Ona göre gölün altında bulunan kilise saraya yakın bir konumda olsa da konsil toplantılarının yapıldığı yer olmayabilir.

 “KONSİLLE BAĞLANTISI UMUT VERİCİ”

Londra Üniversitesi Royal Holloway tarihçisi David Gwynn ise keşfin konsille bağlantısının tamamen göz ardı edilmemesi gerektiğini düşünüyor.

Gwynn, daha eski kilisenin 4. yüzyılın başlarına kadar uzanabileceğine ilişkin bulguların İznik Konsili ile bağlantı ihtimalini desteklediğini belirtiyor. Ancak kilisenin konsilin toplandığı yer olduğunun kesin biçimde ortaya konulabilmesi için daha fazla arkeolojik ve tarihsel kanıta ihtiyaç bulunduğuna dikkat çekiyor.

Birinci İznik Konsili’nin geniş katılımlı bir toplantı olduğunu belirten Gwynn, konsilin bir aydan uzun sürdüğünü ve yüzlerce piskoposun yanı sıra çok sayıda din adamı ve görevlinin toplantılara katıldığını ifade ediyor.

ARAŞTIRMALAR DEVAM EDİYOR

İznik Gölü’nün altında sürdürülen kazı ve saha analizleri, yapının tarihine ilişkin yeni bulgular elde edilmesi amacıyla devam ediyor.

Yaklaşık 1700 yıllık küçük kilisenin kesin olarak ne zaman ve hangi amaçla inşa edildiğinin ortaya çıkarılması, Birinci İznik Konsili ile bağlantısına ilişkin tartışmalara da yeni bir boyut kazandırabilir. Özellikle yapının tarihlendirilmesine yönelik yeni bulguların, kilisenin konsille ilişkisi konusunda daha güçlü değerlendirmeler yapılmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Kaynak: Gercektarih.com.tr