Gondwana sanılandan çok daha büyükmüş: Kara kütlesinin yüzde 80’i tek bir süper kıtada birleşmiş

Dünya üzerindeki kıtaların geçmişte nasıl bir araya geldiği, jeoloji biliminin en önemli araştırma konularından biri olmayı sürdürüyor. Güney Amerika ile Afrika’nın birbirini tamamlayan kıyı şekilleri ve birbirinden binlerce kilometre uzakta bulunan bölgelerde ortaya çıkarılan benzer fosiller, bu kara parçalarının geçmişte aynı büyük kara kütlesinin parçası olduğuna ilişkin önemli kanıtlar sunuyor.

Bu büyük kara kütlesinin Gondwana olduğu uzun süredir biliniyor. Yaklaşık 550 milyon yıl önce şekillenmeye başlayan Gondwana’nın bünyesinde günümüzde Güney Amerika, Afrika, Arabistan, Madagaskar, Hindistan, Avustralya ve Antarktika’yı oluşturacak kara parçaları bulunuyordu. Süper kıtanın yaklaşık 180 milyon yıl önce parçalanma sürecine girdiği düşünülüyor.

Ancak bilim dünyasında uzun süredir devam eden tartışmalardan biri Gondwana’nın gerçekten bir “süper kıta” olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda yoğunlaşıyordu.

GONDWANA’NIN KAPLADIĞI ALAN YENİDEN HESAPLANDI

Daha önce yapılan hesaplamalarda Gondwana’nın en geniş döneminde Dünya’daki kara alanlarının yaklaşık yüzde 64’ünü oluşturduğu öne sürülüyordu. Bu oran, bazı araştırmacılar tarafından bir kara kütlesinin süper kıta olarak tanımlanması için yeterli görülmüyordu.

Çin Jeoloji Bilimleri Akademisi ve Curtin Üniversitesi araştırmacılarının gerçekleştirdiği ve Science dergisinde yayımlanan yeni çalışma ise Gondwana’nın büyüklüğüne ilişkin hesaplamaları değiştirebilecek sonuçlar ortaya çıkardı.

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri, Gondwana’ya ait olduğu düşünülen antik kıtasal kabuğun yalnızca bugün yüzeyde görülen bölgelerle sınırlı olmaması.

HİMALAYALAR’DAKİ GRANİTLER ÖNEMLİ İPUÇLARI VERDİ

Araştırma ekibinde yer alan Bill Collins ve çalışma arkadaşları, başlangıçta farklı bir jeolojik soruya yanıt arıyordu. Bilim insanları derinlerde gerçekleşen kabuk hareketleri ile mineral oluşumu arasındaki bağlantıyı incelemek amacıyla dünyanın çeşitli bölgelerinden granit örnekleri topladı.

Himalayalar’dan elde edilen kayaçların incelenmesi sırasında önemli bir ayrıntı ortaya çıktı. Granitlerin yaklaşık 20 milyon, 50 milyon ve 120 milyon yıl önce farklı dönemlerde erime ve yeniden oluşum süreçlerinden geçtiği belirlendi.

Bununla birlikte kayaçların temel kökeninin çok daha eski olduğu anlaşıldı. Araştırmacılar, bu granitlerin kökeninin Gondwana’nın yaklaşık 700 ila 550 milyon yıl önce oluşmaya başladığı dönemdeki antik kıtasal kabuğa kadar uzandığını belirledi.

Bu sonuç, Gondwana’nın bazı parçalarının zaman içinde yüzeyden kaybolmuş olsa bile başka kıtaların altında korunmuş olabileceğine işaret etti.

GONDWANA’NIN KALINTILARI FARKLI BÖLGELERDE ORTAYA ÇIKTI

Araştırmacılar elde edilen bulguların ardından incelemelerini genişletti. Kazakistan ve Çin’deki bölgelerin yanı sıra Avrupa ile Asya arasındaki dağ kuşakları, Batı Avrupa’daki dağlık alanlar ve ABD’nin doğusundaki dağ sistemleri de araştırmaya dahil edildi.

Bu bölgelerin altında Gondwana ile bağlantılı Prekambriyen dönemine ait antik kıtasal kabuk kalıntılarının bulunduğu belirlendi.

Söz konusu keşifler, Gondwana’nın yalnızca bugün açıkça görülebilen kara parçalarından oluşmadığını gösterdi. Süper kıtaya ait bazı eski kabuk parçalarının sonraki jeolojik süreçlerde farklı kara kütlelerinin altında kalmış olabileceği değerlendirildi.

 “BÜYÜK GONDWANA” TANIMI GÜNDEME GELDİ

Yeni hesaplamalar, Gondwana’nın geçmişte Dünya’daki toplam kara alanının yaklaşık yüzde 80’ini oluşturduğunu ortaya koydu.

Chip’in konuyla ilgili haberine göre, araştırmacılar bu daha geniş yapıyı “Büyük Gondwana” olarak tanımlıyor. Yeni oran, Gondwana’nın bir süper kıta olarak değerlendirilmesine ilişkin tartışmada önemli bir veri olarak öne çıkıyor.

Bugün Dünya üzerinde Gondwana büyüklüğünde bir süper kıta bulunmuyor. Günümüzdeki en büyük birleşik kara kütlesi olan Afro-Avrasya; Afrika, Avrupa ve Asya’yı kapsıyor. Ancak bu kara kütlesinin Dünya’daki toplam kara alanının yaklaşık yüzde 57’sini oluşturduğu belirtiliyor.

Yeni araştırma, yüz milyonlarca yıl önce Dünya’nın bugünkünden çok farklı bir kara dağılımına sahip olduğunu ve eski kıtaların günümüzde yüzeyde görülmeyen izlerinin bile jeolojik kayıtlar aracılığıyla takip edilebildiğini gösteriyor.

Kaynak: Gercektarih.com.tr